Miejsce, w którym drewno jest gięte od 165 lat
-
Opublikowano
30 Apr, 2026 -
Tekst od
Adam Štěch -
986 wyrazów
5 minuty
Od 165 lat w Bystřicach pod Hostýnem powstają meble z giętego drewna – w tym samym miejscu, z wykorzystaniem tej samej technologii i z ciągłością, która nie ma odpowiednika w europejskim meblarstwie.
Gięcie drewna nigdy nie było tu dekoracją ani nostalgicznym gestem. Od samego początku była to technologia – poszukiwanie lekkości, wytrzymałości, efektywności i długiej żywotności. To właśnie takie podejście umożliwiło powstanie ikonicznych krzeseł, które stały się częścią naszej codzienności na tyle oczywistą, że nawet nie uświadamiamy sobie ich pochodzenia.
Ta publikacja powraca do podstaw: do miejsca, w którym meble z giętego drewna powstają nieprzerwanie od 1861 roku, do ludzi przekazujących wiedzę z pokolenia na pokolenie oraz do decyzji, dzięki którym ta technologia ma sens także dziś.
4. Narodziny modernizmu
(1918-1930):
Meble z giętego drewna zyskały poważnego konkurenta w postaci awangardowych mebli stalowych. Ich innowacyjną konstrukcję w drugiej połowie lat 20. XX wieku wprowadzili architekci i projektanci tacy jak Marcel Breuer, Ludwig Mies van der Rohe i inni.
Zaprezentowali oni zupełnie nowy sposób siedzenia, który wkrótce zachwycił nie tylko całą europejską awangardę, lecz także trafił do oferty koncernu THONET-MUNDUS. Meble stalowe dla francuskiego oddziału Thoneta projektowali również architekci Le Corbusier, Pierre Jeanneret i Charlotte Perriand działający w Paryżu. Mimo że Le Corbusier promował wizję postępowego, nowoczesnego mieszkania, wierzył także w ponadczasowy design i sprawdzone formy, które stanowiły dla niego doskonałość niewymagającą dalszego ulepszania.
Obok przedmiotów takich jak fajka czy butelka, takim wzorem był dla niego
także elegancki fotel nr 30, który słynny szwajcarsko-francuski architekt
szczególnie cenił i często wykorzystywał we wnętrzach. Jego prosta
i elegancka linia podłokietników odpowiadała wizji Corbusiera dotyczącej
uczciwego, funkcjonalnego i ponadczasowego wzornictwa.
3. Meble z giętego drewna podbijają świat (1861-1918):
Fabryka mebli w Bystřice pod Hostýnem zatrudniała w 1913 roku ponad dwa tysiące pracowników, którzy byli w stanie wyprodukować ponad pół miliona krzeseł rocznie. Najlepiej sprzedającym się modelem było oczywiście krzesło nr 14.
Istotne były również prezentacje firmy za granicą. Na przykład w 1867 roku
firma Gebrüder Thonet zaprezentowała na Wystawie Światowej w Paryżu tzw.
krzesło demonstracyjne. Ten eksperymentalny prototyp został wykonany
z zaledwie dwóch giętych prętów i ukazywał klientom genialność
technologii giętego drewna.
2. Genialny pomysł
(1841–1861):
Michael Thonet miał wielu poprzedników i konkurentów, mimo to od połowy XIX wieku zdominował przemysłową produkcję oraz handel meblami do siedzenia. Powstała zupełnie nowa gałąź przemysłu, oparta na rewolucyjnej technologii gięcia bukowego drewna.
Michael Thonet odkrył, że praca z giętymi bukowymi fryzami daje dużo więcej możliwości niż praca z giętą, laminowaną okleiną. Dzięki parowaniu bukowe elementy można łatwo wyginać, a za pomocą metalowej formy utrwalać w pożądanym kształcie, bez ryzyka pęknięcia. Bystřice pod Hostýnem wydawały się idealnym miejscem do założenia i rozwoju imperium Thoneta. Znajdowały się tu bogate lasy bukowe, tania siła robocza i dojeżdżała kolej.
Krzesło nr 14 zmieniło historię nowoczesnego meblarstwa. Stało się
absolutną esencją prostoty, ekonomiczności i elegancji – cech, które
umożliwiła właśnie technologia giętego drewna. Choć podobną formę
krzesła wcześniej zaprezentowała wiedeńska firma Danhauser, Michael
Thonet – podobnie jak w przypadku innych modeli – dostosował krzesło nr
14 do przemysłowej produkcji seryjnej. Pod koniec lat 60. XIX wieku jego
produkcja została doprowadzona do perfekcji.
1. Narodziny legendy
(1819–1841):
W XIX wieku, wraz z nadejściem rewolucji przemysłowej i podziału pracy, zasadniczo zmieniły się sposoby wytwarzania produktów – w tym mebli, które dzięki genialnym wynalazkom technologicznym zaczęły być produkowane masowo. Od 1861 roku dotyczyło to również niewielkiego morawskiego miasta Bystřice pod Hostýnem.
Najważniejszym z pierwszych wyrobów Thoneta z giętego drewna stało się
tzw. krzesło boppardzkie. Jego koncepcja powstała około 1836 roku
i opierała się na gięciu laminowanego forniru. Thonet nie był jednak
pierwszym, który stosował tę technikę – gięte forniry wykorzystywali w
meblarstwie już trzy dekady wcześniej pionierzy tacy jak Jean-Joseph Chapuis
i Samuel Gragg. Thonet udoskonalił jednak technologię drewna laminowanego.
Książka ±160 lat
Czesko-angielska książka ±160 lat opisuje na 259 stronach wydarzenia historyczne i społeczne, które ukształtowały rozwój mebli z giętego drewna z Bystřicach pod Hostýnem. Tę bogato ilustrowaną publikację napisał czeski kurator sztuki Adam Štěch i została ona wydana przy wsparciu firmy Ton.
Autor książki
Adam Štěch
